Joltangni ku∙bewalko ripingna (Standard A∙chik version)A Chapter by Talen Robert M. SangmaIa kan∙dikbea seanio, A∙chik jat jolni kri kattarangko agana. Uarangko gamchate rakkichina aro ripinge agnnangkuchina didia.Joltangni
ku∙bewalko ripingna indiba jolgipinni ku∙bewalkoba chonnikskajana aro jakkalangjringna. Da∙on anang
dongkua rong∙kuchakba bang∙kua. Gimagimin kattako nemrimna, pindapgimin
ku∙tangko kingkilakrimna aro gipugimin ku∙birongko koldorimtainana. Ia
a∙bachengani ritingrangko poraichengon, maini bidingo aro maidakgipa
miksonganina ripingani ku∙rang
nakatenga darangan uiranna-ma∙siranna ine anga ka∙donga aro bebera∙a. Pora-bida skie ra∙aniara nama mangmangkosan
skie ra∙ani ong∙ja indiba bikpil-chu∙pil, mikkang-ki∙sang, kosak-ka∙ma aro
jakra-jakasi niwilwalenba chanchitaitaienba namako ripinganina, nambregijako taridapanina aro
namsranggijako ra∙galanina ja∙ku de∙anisa ong∙a. Bida donganiara p’lak
gadangonikon mande ra∙ani aro gamchataniko uie-ma∙sie ra∙anisa ong∙a. An∙ching
jatangko ripingna nanga indiba jatgipinkoba gamchatnikna nangska∙a, maina
darang jatan bol pangsanni cheksirangsa ong∙a. Cheksi-bipekrang bol bipang ma∙pangoni
den∙ritamako man∙on sia, aro sijagenchimoba bijak sisropchenga-rendichenga aro
ja∙dil su∙taina neng∙skima. Ia miksonganio an∙ching ning∙tubatkale
chanchibewalna nanga. An∙ching A∙chik jat-o kotok 12 donga (mitamrang ge 11 ine aganna, ge∙sao jajaani ba ong∙ja ine agannanirangba donga; Ia ge∙sao ning∙tue am∙sandianiko nangkua). Ia jatni kotok 12-ko, katta ku∙bewalo, kam daka bewalo aro songdongram a∙dok-a∙ja biap-jolni krisa kotok dolko baakaha (ine an∙tangde bebera∙a). Ia kotok-ko baakaniara namgninasa, aro ma∙ekgrikanina ong∙chongmotsrangja. Ia kotokni bidingo aro katta ku∙bewalo, mamung saloba baaka-ra∙ronnani aro mikkrem-mikchip mikreng-niani donganiara nikna altubegijagipa bisigraksan ong∙aia. Ia kotok ge 12-ni katta aganbewalko an∙ching ka∙sine ka∙sine ra∙dapgrike aro gamchatnikgrike jakkalba∙aniara, jatni nitobatkalbegipa aro knatobataniona ku∙rang ong∙dapgen. Jekai English ku∙sik-o bilsianti gipin jatni ku∙sikoni kattako ra∙dape bang∙a kattarangan mingsa orto-o donga aro rokkomari bang∙a. (Jekon English-chi agangenchimode, due to adapting and accepting the words of the foreign languages of the world, English language has numerous vocabularies). Iani gimin an∙ching jolantini ku∙bewalko jakkaldimna mikrakbena aro sko dondime chanchina nangenga. Darang
mandean atchina skang ‘badia song jolo
aro maidakgipa nokdango atchigen, uko baseja aro seokja’. Da∙ororo an∙ching
bi∙sa-de∙sarangkoba, chadamberangkoba aro dal∙gimin mitam mande gitchamanggipakomangba
jolgipinni ku∙bewalko chonnikanirangko
nikna aro knana man∙enga. Ia chonnikani bewalko
ga∙kimitna-piktilongna krengode nambata. Na∙aba angaba Dakgipa Rugipa Patti-ra∙rongipani skaniosa, je a∙songni,
songjinmani aro kona noksikni song jol gittim dringo atchiaha. An∙tangtang
darangni namnikbe∙e baseanichi ong∙gijasa, kangalgipao ba choligipao je biap
aro dringo atchiaha. P’lak mandean an∙tangari changa sapanio atchia indiba
maidakgipa jol aro gadang biapo dal∙roroa uani kri bewalrangko balnapa aro
rang∙sita. Uni gimin an∙ching jadagipakoba ma∙sichake ra∙chakenba chonnikna
nangja aro uigipa-seng∙gipaba an∙tangko gangbingna nangskaja. Man∙e cha∙gipa sakantian man∙e
cha∙gipagandararaode tangkamna amja aro cholikal∙gijagipa mandeko nangkua. Apsan
dake, kangalgipaba
kangalgipagandarara∙ode tangkamna amja aro cholikal∙gipa mandeko nangkua. Cholikal∙gipa
mande dakchakaniko nangesa, an∙tangko
dakchakchina kangalkal∙gipako
an∙tangni nok-o rakkia, aro noknokgipao dongpagipaba dakchakaniko nangesa cholikal∙gipao dongpa∙a aro uko dakchakska∙a. Choligipa
mande chakkolni gamchataniko ning∙tue
uigipa, rakkolko mamung saloba chonnikjawa aro kal∙stekjawa. Uni gimin sorkario
aro songsalo janggi tanganio an∙ching p’lakan jatgipinko, ma∙malgipinko, dolgipinko,
kotokgipinko aro chu∙a-on∙dima gadang gipinko nanggrikani ong∙a. Ia saksa sakgipinko dakchakgrikanina
nangskagrikaniko gisikona, be∙enona aro ka∙tongona bitchil satna ge∙na nangchongmota. Na∙a
A∙we, Dual, Gan∙ching, Chisak, Am∙beng, Matabeng, Matchi, Atong aro je kotok
jolo atchiaha, uon katchabo aro ka∙srokbo. Na∙a Bangladesh-o, Tripura-o, Assam-o
aro je jol biapoba Garo ong∙e atchiaha joltangni ku∙tangon ka∙dingsmitbo. Na∙a
Assam-o, Karbi Anglong-o, Balat-o, Shillong-o, Dimapur-o, Refugee ong∙eba aro Garo
Hills-ni hiri-sima jeon gipin jat baksa apsan dongbrinna nangachim aro Garo jat
komibatgipa a∙dok-a∙jarangoba atchiahachim uon katchabo aro rasong chabo. An∙tangni
atchiatangni a∙dok-a∙jana dukko man∙gipa mikchi jol∙jolgipara Dakgipako Rugipako mitelpil∙gijaniko mesoka aro jolgipinni ku∙bewalko
chonnikgipa mandeba Misi-Saljongko chonnikgipa
ong∙skaa. Jolni kri an∙tangtangni ku∙koba an∙ching tangkame tangsime ritime
ripingna nangchongmota. Je kattarangan, aro bimungrangkon jolni kri A∙chik ku∙o
katta donga, uandakgipa kattarangko an∙ching golpona aro ripingna nangchongmota.
Garo ku∙chi agan-golpoanio an∙ching ku∙tango
katta donggiparangkode ku∙tang kattako jakkalna nanga. English ba gipin ku∙o
golpoa-ka∙dinganio uamangni ku∙ko chu∙gimik jakkaloan knatobata. Simon George aro Jesse James uamangni Comedy (Ka∙dingani)
film-o janapani gita, English-chi
aganode, English-chi gimikoan
srangsrang; A∙chik ku∙chi aganode, A∙chik ku∙chian srangsrang aro je
ku∙sikchian ua somoio jakkalengachim ua ku∙sikchi chu∙gimik srangsrang jakkalanian
nambata aro me∙subata. Binda-bindi brin-bawe agananikode knatoja aro mesake dongsiksakataniko
ra∙baa. Bebean gipin jat bang∙batao brine songdong-a∙chagiparang, bajar-anti
re∙anio aro bading-chiwalanio gipin jatni kattarangko bang∙bate jakkalengaha,
uan obostani kri ong∙enga. Uni gimin ia obostani
kri ku∙tangko gima∙atenganiko an∙ching kana ong∙kamna nangjaengaha aro ia obostako sanna-banna nangengaha. Na∙aba
angaba jean A∙chik bang∙batao aro diltugipa songadamrango atchigiparangba,
gipin jat bang∙batgipa biapo atchigenchimode an∙chingni jongadaska ku∙tangko
name srange man∙gijagipa gitan apsan ong∙genchim. Name nipilatgenchimode, Tura
aro gipin Garo bang∙batgipa biapo atchigipa A∙chikrangba ku∙tang katta donggipa
kattarangkon ku∙gipinko jakkaltokengaha. Dukko man∙a maina skia-pora
donggiparangan ku∙tangko gualenggiparangan a∙wek-chiwekpil∙baengaha. Ia seanio
gipin jat ba gipin jolni kattarangko aganabe aro jakkalnabe ine mangsongja
indiba A∙chik ku∙tango golpoengode, chu∙gimik ku∙tango jakkalanikosa
knatonikbata aro krabata. Iako aganengon an∙ching
A∙we ku∙komangmangsan jakkalna nangja, Am∙beng ku∙komangmangsan jakkalna nangja
aro Dual ku∙komangmangsan jakkipna nangja. An∙ching chiakongni beng∙blok gita ‘blok-blok
blok-blok’ ine biapsanno mikodamdatari dongna nangjaha. An∙ching je jolni
A∙chik ku∙koba brine-melie jakkalna aro ripingna nangbaenga. Uni gimin an∙ching
jolni kri kattarangko agana man∙ode nambea aro uigijako pe∙skae on∙aniba
namskabea. Ma∙sigijako talatgrikanichisa aro uigijaniko skigrikanichisa
an∙ching sakprakni uianirang aro seng∙anirang jelroroa. Darang mandean me∙dikni miko channa amja. Apsan dake, darang mandean p’lako u∙ina amja. Uni gimin
chonnikgipa mande an∙tangni mikgriko u∙ijaani a∙selsa ong∙a aro uamangko chonnikskajana
krenganian nambesranga. Garo Hills-ni
a∙dok chiga diltugipa kona noksikrangchian, songadam-nokadamchimangba A∙chik
ku∙o Bengali, Hindi aro English man∙chape golpoaniko knana brangjawa.
Lekka-pora dongsranggijagipaoni ku∙sikonikomangba English kattako rongti-rongta
aro rongsrangemangba b’longkatba∙ako knarongna amma. A∙chik ku∙chi
tom∙bimongataniko ong∙atengani somoioba aganprakenggipaba (aganenggipaba) agre
english-ko man∙chape agangiparang bang∙beenga aro ritimroroenga. English-chiba
ong∙srangja aro Garo-chiba ong∙srangja. Bebean english man∙giparangnade, Garo-chi
aganengon english man∙chape aganoba ortorangko aro miksonganirangko name talen
uirikna man∙a. Indiba English man∙gijagipa knatimenggipanade rittiti-bintata ortorangko rongtale
uirikna man∙jaenba miksonganiko chu∙banda ong∙esa ma∙sia. Ia aganprakanio English
ba gipin ku∙ko jakkalnabe ine miksongja indiba je kattaan ku∙tango donga,
uarangko jakkalon namsrangbata aro gamchatbata. Mitam kattarango Garo
ku∙chi mangsonganiko talja aro rongsrangja, indiba gipin ku∙ko jakkalchapengon
aganprakgipa sakanti ku∙tangona
pe∙skajole agananian gun gnangbata maina uni miksongani ku∙rangantiko
knatimsoenggipaprakan uirikna altubata. Ku∙tango dongtelgijagipa kattako,
an∙ching A∙chik ku∙ona sroe jakkalna man∙a indiba ku∙tango donggipa kattako
an∙ching gope galenba a∙kin cha∙atna nangsrangja. Ia janapanirango ku∙gipinko nidikanio ong∙ja indiba ku∙tangko moila-jabol nangatgija
ripinganinasa ong∙a. Janapgimin gita mitam jolrango jeon A∙chikrang
komibeachim uamang ku∙tangkon gualengaha aro gima∙atangengaha. Gualjagenchimoba
obostani kri ku∙tangko jakkalja∙engaha. Uni gimin an∙ching joltangni A∙chik ku∙tangko jakkale ripingchina gita didigrikna aro ka∙dongatgrikna
mikrakanirangko nangengaha. Jolgipinni ku∙ko chonnikjana indiba batesa jolni
A∙chik ku∙antiko gima∙angenggipa kattarangko kolame-koldoe ripake-su∙srange
ma∙kimatna-chongkimatna an∙ching didigrikna. Jolni ku∙bewalna ka∙dingstekjana
aro ‘an∙tangba ua jolo atchigenchimode,
maidakgipa ku∙bewalo agan-golpogenchim’, iandake chanchiska∙enba studapaniko
galsrangenba kimitsrangna. P’lak jolni pora-bida donggipa-donggijagipa A∙chik
sakprakrangan sea-jotaniomangmangsan ong∙aigija attam-pring ripeng-baju ganda
baksa agangolpoanioba, A∙we kattakosan ga∙subatgipa ine jakkalanichi jolgipinni
kattarangde gima∙angengaha. Oe, A∙we kattarang ga∙sua indiba jolgipinni
kattarangba apsannen ga∙sua. Je chadambean A∙we kattako jakkalgija joltangni
ku∙bewalo agan-golpoode, ua chadambe joltangni
mandeskachimangba a∙rongga ba skia man∙gijagipa ine chonnikanirangko
chagrongani suakachim aro suakengkua. Uni gimin p’lak jolni ku∙bewalkon, jolni A∙chik ku∙birongkode an∙ching o∙brane-dangbrane
rakkina nangchongmota. O∙branja-dangbranjagenchimode til∙tilangenggipa rendiangenggipa
jolni gamchatgipa A∙chik kattarang rendie-ran∙krape
gima-siangkugen. Joltangni ku∙bewalko sualode-warachakode, A∙chik ku∙oba mingsa
ortokon bang∙a apsannanggipa kattachi talatna ma∙talna nambegen aro A∙chikku
jelroroe chanangdapgen aro mikkang nitobatbegen. Hahaha! Ka∙dingbo,
maina ku∙sompopo dakska∙enga. Indiba mingsakoba uie ra∙skana: Ka∙dingani rokkomrang donga. Ia
ka∙dingani rokkom-ko anga rokkom chet-ona baakatna namnikbea, uarangara: (i)
Ma∙sijae chonnikgija ka∙dingani (ii) Ma∙sie chonnikgija ka∙dingani (iii) Ma∙sijae kusinasan ka∙dingani (iv)
Ma∙sie kusinasan ka∙dingani (v) Ma∙sijae chonnike-kal∙steke ka∙dingani (vi)
Ma∙sie chonnike-kal∙steke ka∙dingani (vii) Gisikosan ka∙dingenba, ka∙dinggija-chonnikgija
bu∙dapani, (viii) Gisikosan ka∙dingenba, ka∙dinggija-chonnike bu∙dapani. Je
gitaba jolni ku∙bewalna ka∙dingbo, chonnikgija ka∙dinggipa an∙senga maina ua
mande jolgipinni ning∙tuaniko uia. Jolgipinni ku∙bewalna chonnike ka∙dinggipa
sakprakan, ku∙sik (ba language-ni) ning∙tuaniko uigijagipa ong∙a. Chonnikgija
ka∙dinganian be∙enna-gisikna an∙senganiko ra∙baa, indiba chonnike ka∙dinganiara
be∙enna-gisikna sabisi-sakonchiko balbaska∙a. Uni gimin jolgipinni ku∙bewalna
ka∙dingna sikode ka∙dingna indiba chonnikgija
ka∙dingna. Ka∙dinganio simsakberimtokna. Ambinode intangode, ritimgitalni soksolgitalni chasongode, rong∙semsemko
bisemsemko jing∙jingoba ki∙rokoba, chutaloba basegaloba neng∙batnawa
gitchibatnawa. Da∙omitingan altumitingan sa∙ratangko otrokna, nokkratangko
ba∙talna, balimtangko chi∙rongatna. Sa∙rao ammo mi rammako do∙ni wakni miko
cha∙ako, do∙rikna-wakrikna namgekmiting. Ja∙manode ja∙wilode an∙chingni mikode
bon∙tilonge-bon∙chichote cha∙emingna katnawa. Chon∙jaoba a∙nemate an∙cheng
rong∙sem chigadamate donnawa. Jolni ku∙biwalba A∙chik jatni krong, ia krongko a∙kin
wega∙aoniko jong∙mot cha∙aoniko champengna wal∙mikna-su∙mikna nangnawa. Uni gimin hai p’lak jolni A∙chik
ripengskarang joltangni ku∙biwalko krat cha∙gijaan, a∙sal on∙e bera kae chi
rudape tangcha∙ataina aro damboltaiatna ku∙cholsan ja∙ku de∙rimna. [In making lines] Asol English: Please stand straight. Bringimin Garo: Please, straight chadengbo (ba ka∙sapae straight
chadengbo) Asol Garo: Ka∙sapae sida chadengbo (ba ‘ka∙sapae sronge
chadengbo’) [In manner of standing] Asol English: Please stand straight. Bringimin Garo: Ka∙sapae straight chadengbo. Asol Garo: Ka∙sapae srongkra∙e chadengbo. (‘Ka∙sapae sida chadengbo’, iade ong∙breja) (Sida/sronge aro Srongkra
kattani ortoara apsananga indiba apsanja)
(Ia kan∙dikgipa seanio standardized A∙chik kattachi seaha indiba mitam kattarangkode mangsongmanchaean Am∙beng ku∙biwalko ra∙chapeba seaha). Joltangni ku∙biwalko hai ripingtokna. © 2024 Talen Robert M. Sangma |
Stats
96 Views
Added on June 30, 2024 Last Updated on June 30, 2024 AuthorTalen Robert M. SangmaNorth Tura, Tura, West Garo Hills, Meghalaya, Tura, IndiaAboutLet something inside of you emerge through the sincere effort you make. Currently pursuing a PhD in Chemistry at IISER more.. |

Flag Writing